Wielu konsumentów w Europie spotkało się z sytuacją, w której ten sam produkt, kupiony w różnych krajach, okazywał się mieć różny skład lub właściwości. Najczęściej dotyczy to produktów takich jak proszki do prania, napoje czy środki czystości, które różnią się w zależności od rynku, na którym są oferowane. Taka praktyka, znana jako dual quality, jest zakazana w Unii Europejskiej, ponieważ wprowadza w błąd konsumentów, którzy mają prawo oczekiwać, że produkty będą identyczne, niezależnie od miejsca zakupu. Na szczęście, w walce z tym problemem z pomocą przychodzi Produktoskop – innowacyjne narzędzie stworzone przez naukowców z Łukasiewicz – Poznańskiego Instytutu Technologicznego i Politechniki Poznańskiej.
Dual Quality – problem nie tylko w Polsce
Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej, każdy produkt wprowadzany na rynek musi mieć identyczny skład i właściwości (np. smak, zachowanie, trwałość) w różnych państwach członkowskich, jeśli występuje pod tą samą nazwą i w tym samym opakowaniu. Jednak w praktyce, produkty sprzedawane w Polsce mogą różnić się od tych dostępnych w Niemczech, Hiszpanii czy innych krajach. Tego typu działania są zabronione, ale ich wykrycie nie zawsze jest proste. Instytucje ochrony praw konsumentów, w tym Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), mogą działać tylko w odpowiedzi na zgłoszenia od konsumentów. Problem w tym, że nie wszyscy konsumenci zauważają te różnice lub nie zgłaszają ich w odpowiednim czasie.
Produktoskop – nowoczesne narzędzie w walce z dual quality
Aby skutecznie przeciwdziałać podwójnej jakości produktów, naukowcy z Łukasiewicz – PIT i Politechniki Poznańskiej opracowali Produktoskop, narzędzie oparte na sztucznej inteligencji, które ma wspierać UOKiK w wykrywaniu przypadków dual quality. Produktoskop jest w stanie analizować ogromne zbiory danych z internetu, w tym recenzje produktów w wyszukiwarkach, sklepach internetowych, blogach, a także treści zamieszczane w social mediach i na portalach video, takich jak YouTube czy TikTok.
Program nie ogranicza się jedynie do analiz tekstowych – potrafi również rozpoznawać obrazy, nagrania audio i wideo, co pozwala na dokładniejsze wykrywanie różnic w produktach dostępnych na różnych rynkach. – Kluczem było stworzenie narzędzia, które łączy analizę różnych typów danych, takich jak tekst, obrazy i dźwięk, w jednym spójnym ekosystemie – wyjaśnia Maciej Niemir z Łukasiewicz – PIT. – Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, Produktoskop może analizować treści w internecie i natychmiast wykrywać przypadki, w których produkt wprowadzony na rynek ma różny skład lub właściwości w zależności od kraju.
Szybka reakcja na problemy
Produktoskop jest na tyle zaawansowany, że reaguje natychmiastowo, gdy w sieci pojawi się recenzja sugerująca stosowanie dual quality. Dzięki temu UOKiK nie musi czekać na zgłoszenia konsumentów – może od razu zbadać dany produkt i podjąć odpowiednie działania. – To narzędzie pozwoli nam szybciej i skuteczniej identyfikować przypadki podwójnej jakości, co przełoży się na lepszą ochronę praw konsumentów – mówi Mikołaj Sobczak z Politechniki Poznańskiej, kierownik naukowy projektu.
Produktoskop działa w oparciu o dane anonimowe, co zapewnia pełną ochronę prywatności użytkowników, a jednocześnie pozwala na przeprowadzanie wielostopniowej analizy produktów i opinii konsumentów. Program jest również wielojęzyczny, co umożliwia analizowanie treści w różnych językach i na różnych europejskich rynkach.
Wsparcie dla UOKiK
Produktoskop jest częścią projektu realizowanego przez Łukasiewicz – PIT i Politechnikę Poznańską na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jego wdrożenie było możliwe dzięki finansowaniu w ramach grantu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu INFOSTRATEG III. Dzięki temu narzędziu, instytucje ochrony konsumentów będą mogły skuteczniej monitorować rynek i szybko reagować na przypadki naruszeń przepisów dotyczących jakości produktów. Produktoskop ma potencjał, by stać się kluczowym elementem systemu ochrony praw konsumentów w Unii Europejskiej.
Walka z podwójną jakością to wyzwanie, ale dzięki nowoczesnym technologiom, takim jak Produktoskop, konsumentom łatwiej będzie domagać się uczciwego traktowania i mieć pewność, że produkty, które kupują, są takie same na każdym rynku Unii Europejskiej.